“Ramayana” – dunyo adabiyotining eng qadimiy va muqaddas dostonlaridan biri. U nafaqat Hindiston, balki butun Janubiy-Sharqiy Osiyo xalqlarining madaniyati, san’ati va falsafasiga chuqur ta’sir ko‘rsatgan. Bugungi kunda ushbu buyuk dostonning o‘zbek tilidagi tarjimasi va talqini keng kitobxonlar ommasida katta qiziqish uyg‘otmoqda. Ayniqsa, "Ramayana uzbek tilida 1 qism" – bu so‘rov orqali ko‘pchilik dostonning birinchi qismi, ya’ni “Balakanda” (Bolalik yoxud Qahramonlikning boshlanishi) yoxud uning o‘zbek tiliga moslashtirilgan dastlabki boblari bilan tanishishni xohlaydi.
Ushbu maqolada “Ramayana” dostonining birinchi qismining o‘zbek tilidagi xususiyatlari, undagi asosiy voqealar, qahramonlar va bu asarning o‘zbek madaniyati uchun ahamiyati haqida so‘z yuritiladi.
Agar siz ushbu so‘rovni internetga kiritgan bo‘lsangiz, quyidagi manbalarga e’tibor berishingiz mumkin:
Muhim eslatma: Hozirda to‘liq akademik tarjimadan ko‘ra, bolalar va oilaviy tinglovchilar uchun moslashtirilgan versiyalar keng tarqalgan. Shuning uchun “1-qism” ko‘pincha dostonning boshlang‘ich 20-30 bobini qamrab oladi. ramayana uzbek tilida 1 qism
“Ramayana” (“Rama”ning sayohati) miloddan avvalgi V—IV asrlarda Valmiki donishmand tomonidan sanskrit tilida yozilgan. Doston 24 ming misradan, 7 kitob (kanda) va 500 dan ortiq bobdan iborat. Unda Qirol Dasarata o‘g‘li Ramaning hayot yo‘li – undan voz kechish, g‘urbatda kezish, rafiqasi Sitani xilqatparast Ravana qo‘lidan qutqarish va adolatni tiklash hikoya qilinadi.
Dostonning birinchi qismi (“Balakanda”) – hamma narsaning boshi. Aynan shu qismda Rama va uning ukalarining tug‘ilishi, ularning tarbiyasi, ustoz Vishvamitra bilan uchrashuvi va Rama tomonidan ilk marta kuch sinovi sifatida ayi ayollarni (Tataka va boshqalar) yengishi kabi voqealar bayon etiladi.
"Ramayana"ning toʻliq oʻzbek tilidagi nashri juda kam uchraydi, lekin siz quyidagi yoʻllar bilan 1-qism bilan tanishishingiz mumkin: Quyida "Ramayana — Uzbek tilida
Quyida "Ramayana — Uzbek tilida, 1-qism" uchun batafsil, fokuslangan matn loyihasi (kirish, kontekst, voqealar boshi, asosiy qahramonlar va tematik tahlil) keltirilgan. Sizga bu 1-qismni kengaytirish, tarjima qilish yoki badiiy tahrir qilish kerak bo‘lsa, ayting — davom ettiraman.
Ramayana birinchi qismining eng qiziqarli boblaridan biri – Ramaning ustoz Vishvamitra bilan birga yovuz ayollarga qarshi jangi. Donishmand Vishvamitra Ramani va Lakshmanani o‘rmonga olib ketadi. U yerda ular:
O‘zbek tilidagi soddalashtirilgan “Ramayana 1-qism”da bu jang sahnalari juda tasviriy va tushunarli qilib beriladi. Masalan, "Rama o‘zining ilohiy kamonidan o‘qni tortdi. Bu o‘q yovuzlikning o‘ziga tegdi" kabi iboralar ishlatiladi. 1-qism" uchun batafsil
O‘zbekiston mustaqillikka erishgandan so‘ng, jahon madaniyati durdonalarini ona tilida o‘qishga qiziqish keskin oshdi. “Ramayana”ning to‘liq versiyasi o‘zbek tiliga hali bir marta (ba’zi parchalari) o‘girilgan bo‘lsa-da, so‘nggi yillarda uning bolalar va kattalar uchun moslashtirilgan sodda, badiiy tarjimalari paydo bo‘ldi.
“1-qism” so‘rovi quyidagilardan dalolat beradi: